Animus sanctus

Ο Ραφαέλ Ναδάλ ετοιμάζεται να αποδείξει για άλλη μια φορά πως είναι ο κακός δαίμονας του άγιου Ρότζερ Φέντερερ.

Οι θεατές της 5 Ιουνίου του 2005 στο στάδιο Ρολάν Γκαρός του Παρισιού βρίσκονταν μπροστά σε ένα παράξενο θέαμα. Τα κεφάλια όλων είχαν καρφωθεί στην επιβλητική μορφή ενός δεκαεννιάχρονου από την Ισπανία που διεκδικούσε τον πρώτο του τίτλο σε τελικό Grand Slam και έχει δηλώσει πριν τον αγώνα ότι είναι ένα μεγάλο όνειρό του να κερδίσει στην πρώτη του εμφάνιση στο συγκεκριμένο τουρνουά. Έχοντας στα ημιτελικά αποκλείσει το μεγάλο φαβορί, τον Ελβετό Ρότζερ Φέντερερ, δεν άφηνε περιθώριο σ’ αυτούς που πίστευαν ότι το τένις είναι πάνω από όλα ευελιξία και ταχύτητα να τον υποτιμήσουν. Το γαλλικό κοινό ήταν εξαρχής εναντίον του, αποδοκιμάζοντας «αυτόν τον μυώδη κτίστη» σε κάθε ευκαιρία. Απέναντί του, στεκόταν αμήχανος ο Μαριάνο Πουέρτα, πρωταθλητής της Αργεντινής. Ο αγώνας άρχισε. Ο νεαρός Ισπανός έχασε το πρώτο σετ, πήρε όμως πανεύκολα τα άλλα δύο. Το χωμάτινο γήπεδο δονούνταν από τις φωνές των λατίνων φαν των δύο παικτών. «Castigalo» στα ισπανικά σημαίνει «κατάστρεψέ τον». Μια παρότρυνση που θα μπορούσε να αναφέρεται και στους δύο αντιπάλους. Όμως, ταίριαζε μόνο σε έναν. Στο τέταρτο και πιο συγκλονιστικό -όπως αποδείχτηκε- σετ, ο ύψους 1,86 και 81 κιλών, ηλιοκαμμένος τενίστας, με το ιδρωμένη πράσινη φανέλα και τους καλογυμνασμένους δικέφαλους, μπήκε σαν ταύρος σε αρένα. Το ταμπλό θα γράψει το τελικό 3-1 με 6-7, 6-3, 6-1 και 7-5 υπέρ του Ισπανού. Όλοι αιφνιδιασμένοι μίλησαν για άθλο. Την ίδια χρονιά αυτός ο δεκαεννιάχρονος κατάφερε να κερδίσει έντεκα τίτλους. Περισσότερο από άθλος, ο τελικός του 2005 ήταν η αρχή μιας τρομακτικά ωραίας ιστορίας. Με πρωταγωνιστή τον Ραφαέλ Ναδάλ Παρέρα από την Μαγιόρκα.

ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΘΡΥΛΟ

Το ιδιαίτερο επίτευγμα του Ράφα, όπως τον αποκαλούν οι φίλοι και θαυμαστές του, είναι ότι συνεχίζει έκτοτε να κερδίζει πάντα στο ίδιο τουρνουά. Το Ρολάν Γκαρός, ή Γαλλικό Όπεν όπως είναι γνωστό από το 1968, θεωρείται από τους περισσότερους ειδικούς το σπίτι του τένις στο χώμα. Ο θρύλος του τουρνουά πάει πολλές δεκαετίες πίσω. Το 1927, οι αποκαλούμενοι και «Τέσσερις Σωματοφύλακες», Ζακ Μπρυνιόν, Ζαν Μποροτρά, Ανρι Κοσέ και Ρενέ Λακόστ, νίκησαν τους Αμερικανούς πρωταθλητές μέσα στο σπίτι τους, φέρνοντας στη Γαλλία το πολυπόθητο Davis Cup. Παρόλα αυτά, δεν υπήρχαν στάδια στη Γαλλία που να μπορούν να στεγάσουν τις φιλοδοξίες για συνέχιση μιας τέτοιας επιτυχίας στο μέλλον. Τρια εκτάρια γης στο Porte d’Auteuil ήταν το δώρο της γαλλικής κυβέρνησης, που σε συνεργασία με το κλαμπ «French Stadium», αποφάσισε να χτίσει το Κεντρικό Στάδιο σ’ αυτό το προάστιο του Παρισιού. Ονομάστηκε «Ρολάν Γκαρός» προς τιμήν του Γάλλου αεροπόρου που πρώτος διέσχισε τη Μεσόγειο το 1913, για να πεθάνει σαν ήρωας πολέμου λίγο μετά τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου. Το κόκκινο χωμάτινο τερέν του γηπέδου έχει πάνω του τις πατημασιές από τις αμέτρητες μονομαχίες μεγάλων τενιστών, αλλά και τα σημάδια από τις εκτοπίσεις Εβραίων από τους Ναζί που το χρησιμοποιούσαν ως φυλακή. Όλα αυτά κάνουν το Ρολάν Γκαρός έναν ιερό τόπο που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Έναν τόπο, όπου η Ιστορία γράφεται με πολλούς και συχνά αντιφατικούς τρόπους.

Η ιστορία του Ραφαέλ Ναδάλ είναι τέτοια. Γιός του πετυχημένου επιχειρηματία, Σεμπαστιάν Ναδάλ, επηρεάστηκε από τους θείους του που ήταν -επίσης πετυχημένοι- αθλητές. Ο Τόνι Ναδάλ, τενίστας σε εθνικό επίπεδο και ο Μίγκελ Άνχελ Ναδάλ, ποδοσφαιριστής που έπαιξε σε τρία Μουντιάλ με τη φανέλα της εθνικής Ισπανίας -γνωστός με το παρατσούκλι «το Κτήνος της Μπαρτσελόνα»- έβαλαν τον τετράχρονο Ράφα σε ένα δύσκολο στραυροδρόμι. Στον αθλητισμό πάντα υπάρχουν κακοτοπιές. Αλλά το παρελθόν της οικογένειας τού εξασφάλιζε πως ό,τι και να επέλεγε θα ήταν το ίδιο δυνατός και αποφασισμένος. Οι Ναδάλ ζούσαν στο Μανακόρ της Μαγιόρκα από τον 14ο αιώνα. Όπως οι περισσότεροι κάτοικοι των Βαλεαρίδων, έχουν και αυτοί καταλανική καταγωγή. Αιώνες πολέμων και κατακτήσεων σε αυτήν την μικρή γωνία της Μεσογείου, έχουν κάνει τους κατοίκους της σκληρούς, έτοιμους να καταστρέψουν κάθε αντίπαλο και να μην σταματούν, μέχρι να νιώσουν πως η απειλή έχει εκλείψει. Σε ηλικία δώδεκα ετών, ο Ράφα αποφάσισε τελικά να ακολουθήσει καριέρα τενίστα και όχι αυτήν του ποδοσφαιριστή, με προπονητή τον θείο του.

Από τότε έμαθε να «θυμώνει» με τη μπάλα του τένις και να την καρφώνει με όλη τη δύναμη που του επέτρεπε το τεράστιο σώμα του στο τερέν του αντιπάλου. Η επιτυχία τον κυνηγά σε κάθε σήκωμα της ρακέτας. Ο κόσμος του τένις είναι ένας κόσμος λαμπερός, όπου ρέει άφθονος χρυσός και ασήμι. Τα έπαθλα από τις νίκες και συμμετοχές του στα μεγαλύτερα τουρνουά του πλανήτη αρκούν για να εξασφαλίσουν ότι το όνομα των Ναδάλ θα συνεχίσει να εκφράζει μια σταθερή αξία δύναμης και αναγνώρισης στο χρόνο. Ο ίδιος θα παραμείνει ένα απλό παιδί που αγαπάει την οικογένεια και την πατρίδα του περισσότερο από κάθε τι. Παίζει play-station, λατρεύει το ποδόσφαιρο, πηγαίνει για ψάρεμα και μπάλα με τους φίλους του. Μένει στα καλύτερα ξενοδοχεία του κόσμου και συγκεντρώνει πάνω του τα βλέμματα των μεγαλύτερων ελίτ, όμως πάντα επιστρέφει στο Μανακόρ. «Ποτέ δεν σκέφτηκα να αφήσω τους δικούς μου. Το καλύτερο μέρος στον κόσμο είναι το σπίτι μου. Να ζω με τους θείους μου και τους γονείς μου μια φυσιολογική ζωή. Τα υπόλοιπα είναι μπούρδες» δηλώνει όπου σταθεί.

Είναι μόλις εικοσιενός, αλλά συμπεριφέρεται πολύ πιο ώριμα. Τον περασμένο Ιανουάριο ανακοίνωσε στο Τένις Κλαμπ του Μανακόρ την ίδρυση του Ιδρύματος Ράφα Ναδάλ με έδρα τη γενέτειρα του. Στο εγχείρημά του αυτό έχει την υποστήριξη όλης της οικογένειάς του. Ο προσανατολισμός του ιδρύματος είναι προς την κοινωνική βοήθεια και ανάπτυξη. «Τα πάω πολύ καλά και χρωστάω στην κοινωνία», θα πει. Ο Ράφα συνηθίζει να παρατηρεί καλά γύρω του τον κόσμο και δείχνει να καταλαβαίνει πολύ καλά ποια είναι η πραγματικότητα. «Ένα μήνα πριν ήμουν στο Τσενάι της Ινδίας και η αλήθεια είναι ότι εδώ πέρα περνάμε πολύ καλά». Μαζί με τον Ίκερ Κασίγιας της Ρεάλ είχαν παίξει παλιότερα σε φιλανθρωπικό αγώνα με σκοπό την καταπολέμηση της ελονοσίας. «Μαζέψαμε χρήματα που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί. Πρέπει να ευχαριστήσω τον Ίκερ που με κάλεσε. Τώρα ήρθε η ώρα να κάνω τη δική μου προσπάθεια και να αποφασίσω για το που θα πηγαίνουν τόσα χρήματα. Όπως όταν παίζω, κι εδώ θα δώσω το 100% των δυνάμεών μου. Εξάλλου, κάποια στιγμή το τένις θα σταματήσει». Το Ίδρυμα διακηρύττει πως επιδιώκει την προώθηση των σπορ ως εργαλείο ένταξης για όλες αυτές τις ομάδες αποκλεισμένων και κυρίως για τα παιδιά και τους νέους.

Ακόμα κι αν αναγκάζεται να ταξιδεύει πολύ, ακόμα κι οι θεατές φαίνεται να μην τον συμπαθούν εκ πρώτης όψης, ο Ραφαέλ Ναδάλ είναι ένας ευγενικός τύπος που ξέρει τένις και απολαμβάνει να νικάει και να προσφέρει. Είναι, ίσως αυτό που τρομάζει περισσότερο. Σε έναν κόσμο εκλεκτών και ευγενών, όπως το τένις, η κορυφή χωράει μόνο έναν, κι αυτή τη στιγμή, στην κορυφή υπάρχει ένας Άγιος που κανείς δεν θα ήθελε να τον δει να αποκαθηλώνεται.

FOR THE FATHER AND THE FATHERLAND

Ο Ραφαέλ Ναδάλ έχει καταφέρει να είναι ο σπουδαιότερος τενίστας του κόσμου, πλην ενός πολύ καλού Ελβετού. Από τον Απρίλιο του 2005 βρίσκεται στη δεύτερη θέση της παγκόσμιας κατάταξης του επαγγελματικού τένις, πίσω απ` τον Ρότζερ Φέντερερ. Αν ο Ναδάλ είναι ένα μεσογειακό «τέρας» έτοιμο να πετάξει στη θάλασσα τον αντίπαλο με όπλο την ακλόνητη θέλησή του, ο Φέντερερ συμβολίζει την βορειοευρωπαϊκή καλοκουρδισμένη μηχανή που υπολογισμένα και σταθερά κάνει τη νίκη αυτονόητο προνόμιό της. Όμως, το 2006, ενώ με όλους τους υπόλοιπους ο Φέντερερ είχε ένα σερί νικών 90-1, εναντίον του Ναδάλ υστερούσε με 2-4, κάνοντας τη μηχανή να φαίνεται σκουριασμένη. Ο Ναδάλ έχει γίνει ο κακός δαίμονας του Φέντερερ. Για τους πιστούς του Ελβετού, αυτό φαντάζει με ιεροσυλία. Για αυτούς, το τένις ζει την «Εποχή Φέντερερ». Σε μια Δύση, που ανέκαθεν αρεσκόταν σε κάθε λογής μανιχαϊσμούς, η μονομαχία των δύο αποτελεί για τους πιστούς του καθενός την ύψιστη «θρησκευτική» ηδονή. Φέτος, τα δύο ιερά τέρατα του τένις αντιμετώπισαν μια οδυνηρή έκπληξη στα πρόσωπα των Νόβακ Ντζόκοβιτς και Μάρντυ Φίς, χάνοντας 6-3 και 6-2 σετ αντίστοιχα στο τελευταίο Pacific Life Open. Νωρίτερα στο Αυστραλιανό Όπεν απώλεσαν επίσης και οι δύο την ευκαιρία να προκριθούν στον τελικό. Ο Άγγελος και ο Δαίμονας των κορτ ακόμα δεν έχουν νικήσει φέτος σε μεγάλο τελικό. Φαίνεται μοιραίο να λύσουν τις όποιες διαφορές τους στο επερχόμενο Γαλλικό Όπεν.

Από το 2005, Ραφαέλ Ναδάλ και Ρότζερ Φέντερερ κυριαρχούν στο παγκόσμιο τένις, κατακτώντας έντεκα Grand Slams και δεκαενιά από τους εικοσιεπτά Μάστερς τίτλους. Παρότι ο εξαιρετικός Ντζόκοβιτς κέρδισε και τους δύο διαδοχικά φέτος σε Καλιφόρνια και Αυστραλία αντίστοιχα, εντούτοις τίποτα και κανένας δεν δείχνει ακόμα ικανός να μπει ανάμεσά τους. Στον περυσινό τελικό του Pacific Life, όπου ο Ναδάλ κέρδισε τον νεαρό Σέρβο, όλοι θυμούνται τον Ισπανό να σπάει κυριολεκτικά το άτυχο μπαλάκι σε ένα από τα θεαματικά σερβίς του. Η δύναμή του μέσα στο παιχνίδι είναι παροιμιώδης, ικανή να σκανδαλίσει το φλέγμα και του πιο αγγλοσάξονα θεατή.

Αλλά, παρατηρώντας τον στο κορτ, δεν είναι μόνο οι εκπληκτικές του σωματικές ικανότητες που σκανδαλίζουν και τραβούν την προσοχή. Ο Ραφαέλ είναι, ίσως, ο πιο προληπτικός από τους τενίστες αυτού του επιπέδου. Οι κινήσεις του -όχι μόνο στο παιχνίδι- δηλώνουν, αν μη τι άλλο, άνθρωπο με εξαντλητική πειθαρχία και προσήλωση. For the father and the fatherland. Πριν από κάθε αγώνα κάνει μπάνιο. Στο διάλειμμα του αγώνα απλώνει μια πετσέτα κάτω απ’ το στήθος του, ανοίγει δύο μπουκάλια νερό ταυτόχρονα και παίρνει ανεξήγητα δυο γουλιές απ’ το καθένα, για να τοποθετήσει και τα δύο ύστερα δίπλα δίπλα κάτω απ’ την καρέκλα του με ευθυγραμμισμένες τις ταμπέλες τους. Όταν ο διαιτητής καλεί αυτόν και τον αντίπαλό του για το στρίψιμο του νομίσματος, ο Ναδάλ πάντα κάνει τον άλλο να περιμένει. Τρέχει με κινήσεις μπόξερ μέχρι το δίχτυ για να επιστρέψει σπριντάροντας πίσω στη βασική γραμμή. Όταν αυτό το ιδιότυπο τελετουργικό λαμβάνει τέλος, αφήνει την πετσέτα στα παιδιά των πάγκων και αγγίζει διαδοχικά τις κάλτσες του, πρώτα την δεξιά και μετά την αριστερή, που είναι τέλεια αναδιπλωμένες στις γυμνασμένες γάμπες του. Φαίνεται κουραστικό και μόνο στη σκέψη. Καθόλου, βέβαια, κουραστικό για τον ίδιο τον Ναδάλ, έναν δεξιόχειρα, που παίζει με το αριστερό, καθηλώνοντας τον αντίπαλο στο κέντρο. Πέρα απ’ τις προλήψεις που καίνε τον εγκέφαλο, στο παιχνίδι του ο Ραφαέλ δεν πρόκειται ποτέ να δείξει πνευματική κατάπτωση.

ΝΕΜΕΣΙΣ

Αν το τένις είναι ένα παιχνίδι που θυμίζει τελετουργία υψηλής πνευματικότητας, τότε το τένις στο χώμα είναι η ύψιστη εκδήλωσή της. Εκεί ο Ναδάλ κυριολεκτικά δεν έχει αντίπαλο, μιας και κατέχει το μεγαλύτερο ρεκόρ συνεχόμενων νικών σε χωμάτινη επιφάνεια. Το σερί του φτάνει τις 81 νίκες (το μεγαλύτερο στην ιστορία του αντρικού τένις) από τον Απρίλιο του 2005 έως τον Μάιο του 2007, όταν δηλαδή ο Φέντερερ έκανε το break στο Μάστερς του Αμβούργου, επικρατώντας με 2-1 σετ (2-6, 6-2, 6-0). Απρόβλεπτος όπως πάντα, ο Ισπανός σταρ ζήτησε «ιπποτικά» από τον αντίπαλό του να του υπογράψει αυτόγραφο στο μπλουζάκι που φορούσε. Ήξερε πως, εν’ όψει Ρολάντ Γκαρός τον Ιούνιο, είχε την παράδοση μαζί του. Απ’ την άλλη, ο Ελβετός, αφού έσπασε το σερί του Ράφα σε χωμάτινο έδαφος, διατηρούσε την ελπίδα να επαναλάβει το κατόρθωμά του Αμβούργου για να ικανοποιήσει το μεγάλο του όνειρο: να κατακτήσει και τα τέσσερα Grand Slam (Αυστραλιανό, Ρολάν Γκαρός, Γουίμπλεντον, Αμερικανικό) σε μια χρονιά. Αυτό που μόλις πέντε αθλητές και αθλήτριες το έχουν καταφέρει στην ιστορία του παγκόσμιου τένις.

Τελικά, φαίνεται πως επικράτησαν οι προλήψεις έναντι της λογικής. Ο Ναδάλ θα κερδίσει τον Φέντερερ σε έναν συγκλονιστικό τελικό, όπου ο Ισπανός άσος επιβλήθηκε με 3-1 σετ (6-3, 4-6, 6-3, 6-4). Έτσι, ο Ναδάλ έγινε ο πρώτος άνδρας μετά τον μεγάλο Μπγιορν Μποργκ το 1980, που κατακτά τρεις διαδοχικές φορές το Ρολάν Γκαρός. Ο θριαμβευτής, εμφανώς ενθουσιασμένος από το θρίαμβό του, τόνισε: «Είναι αλήθεια. Αισθάνομαι σαν στο σπίτι μου, όμως δούλεψα πολύ σκληρά για να φτάσω μέχρι εδώ. Είμαι πολύ ευτυχισμένος και παράλληλα, αισθάνομαι και λίγο στεναχωρημένος για τον Ρότζερ, ο οποίος είναι φίλος και πραγματικός πρωταθλητής». Ο μεταφραστής μετάφρασε λάθος και οι θεατές νόμισαν ότι ο Ναδάλ επευφημούσε τον εαυτό του, αποδοκιμάζοντάς τον άδικα για άλλη μια φορά. Από την πλευρά του ο Φέντερερ, θα δηλώσει: «Φυσικά και είμαι στεναχωρημένος. Όμως πάλεψα και προσπάθησα. Θα επιστρέψω του χρόνου και θα κάνω το παν για να κατακτήσω αυτό το τουρνουά, το οποίο λατρεύω». Ένα χρόνο μετά, οι δυο τους μοιάζουν με πληγωμένα θηρία. Η συνάντηση που όλοι περιμένουν θα έκανε ακόμα και τον Ρενέ Λακόστ από εκεί που είναι να λοξοκοιτάξει προς το γήπεδο που ο ίδιος δόξασε ογδόντα χρόνια νωρίτερα. Στις υψηλές τελετουργίες, οι παρόντες είναι πάντα περισσότεροι από αυτούς που μπορεί κανείς να μετρήσει με το μάτι. Ακόμα κι αν στο τέλος νικούν οι δαίμονες.

Ο Ντάμιεν Χιρστ της Κίνας

Ο εκκεντρικός performer artist Ζιάνγκ Χουάν στρέφει τα φώτα της Δύσης στην καλλιτεχνική επανάσταση της Κίνας.

Ο τεράστιος γλυπτός Βούδας στο προαύλιο Annenberg Courtyard της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών του Λονδίνου επιβάλλεται στο βλέμμα των περαστικών. Δύο πόδια του καταλήγουν σε στηρίγματα, ένα τρίτο στηρίζεται σε αυτό που μοιάζει με κεφάλι που βγαίνει απ’ το έδαφος. Η εγκατάσταση δημιουργεί μια αψίδα ύψους περίπου εννιά μέτρων, που σε προκαλεί να περάσεις από κάτω. Από τον Οκτώβριο του 2007 οι Λονδρέζοι μπορούν να ανταμώνουν με αυτό που αποτελεί ένα απ’ τα σημαντικότερα έργα Κινεζικής σύγχρονης τέχνης. Δημιουργός του ο Ζιάνγκ Χουάν. Ίσως κάποιοι από σας αναρωτηθούν πώς και γιατί ένας Βούδας βρήκε θέση σε ένα απ’ τα μεγαλύτερα κέντρα του Δυτικού κόσμου. Η απάντηση σε κάθε τι ιερό βρίσκεται πάντοτε στον Δημιουργό.

Πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα ανατολικότερα, ένας άλλος «Βούδας» έχει πάρει τη θέση του στην ιστορία. Το πορτρέτο του Μάο Τσε Τουνγκ δεσπόζει στην πλατεία Τιεν Αν Μεν του Πεκίνου, αγναντεύοντας καθημερινά πολλές χιλιάδες απ’ τα δεκαοχτώ εκατομμύρια κατοίκους του να τη διασχίζουν. Η Πύλη της Αιώνιας Ειρήνης (όπως σημαίνει το όνομα της πλατείας) χωρίζει την πεζή καθημερινότητα των εγγονιών του Μάο από την Απαγορευμένη Πόλη, που υπήρξε για αιώνες το διοικητικό κέντρο της Κίνας. Για έναν Δυτικό όλα αυτά θα μπορούσαν να φαίνονται κινέζικα, ακόμα κι αν διάβαζε National Geographic εν’ όψει Ολυμπιακών Αγώνων. Όχι, όμως, αν είχε τη διάθεση να διακρίνει ανάμεσα σε χιλιάδες την ιδιοφυΐα κάποιων ξεχωριστών όντων, που κάνουν τη διαφορά. Η λεπτοκαμωμένη, ταπεινή φιγούρα ενός ντροπαλού Κινέζου άντρα με μπλε σακάκι και το κλασικό αλά Μάο καπέλο, για παράδειγμα, μπορεί να μη τραβάει εξαρχής την προσοχή κανενός. Αλλά μέσα σε κάθε πλήθος υπάρχει πάντοτε ένας παρατηρητής. Αυτός είναι ο Ζιάνγκ Χουάν. Και φέρνει την νέα πολιτιστική επανάσταση στην Κίνα.

ΣΟΚ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑ

Ακόμα περισσότερο και από ένας διάσημος στη Δύση καλλιτέχνης, ο 42χρονος Ζιάνγκ είναι ένας συλλέκτης εικόνων - πανάρχαιων εικόνων που στέκουν πάντα με νόημα στο ίδιο σημείο, περιμένοντας τον τυχαίο περαστικό να τις κάνει Τέχνη. Το έργο του αποδεικνύει πως είναι από τους πρωτοπόρους που οι υπόλοιποι περιμένουν να ανοίξουν νέους δρόμους. Με τον ίδιο τρόπο που αιώνες βουδιστικής παράδοσης δημιουργούν μοντέρνα τέχνη στο κέντρο μιας παλιάς πρωτεύουσας που πουλάει δυτικές αξίες και τεχνογνωσία σε αυτούς που κτίζουν νέες αυτοκρατορίες. Το 2006, ο οίκος Sotheby's είχε δημοπρατήσει έργα Κινεζικής Τέχνης συνολικής αξίας 13 εκατομμυρίων δολαρίων, επιβεβαιώνοντας το ορμητικό ενδιαφέρον της Δύσης για ό,τι σύγχρονο κυκλοφορεί στην Κίνα, πόσο μάλλον όταν αυτό λέγεται και είναι Τέχνη. Για τον Ζιανγκ Χουάν η έννοια της αμαρτίας έχει κεντρικό ρόλο στην σκέψη του. Αν η Ιστορία της Τέχνης είναι γεμάτη αμαρτίες, σήμερα δεν θα μπορούσε να βρει αυθεντικότερο εκφραστή τους από αυτόν. Οι Κινέζοι συνηθίζουν να τοποθετούν την επιβλητική φιγούρα του δικού τους θεού του πλούτου Τσάι Σεν Γιε καθισμένου σε μία τίγρη, στις εξώπορτες των σπιτιών τους. Οι μετοχές της κινεζικής σύγχρονης τέχνης ανεβαίνουν ιλιγγιωδώς, μια πραγματικότητα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει.

Καθισμένος, το 1994, σε ένα δημόσιο αφοδευτήριο του Πεκίνου, έχοντας καλύψει το σώμα του με μέλι και λάδι από ψάρι, ο Ζιάνγκ κινηματογράφησε ατάραχος τις εκατοντάδες μύγες που τον περιέλουζαν: το «έργο» ονομάστηκε «12 Τετραγωνικά Μέτρα» και θα μπορούσε να είναι άλλη μια προκλητικά εικονοκλαστική ιστορία ζωής. Ξαπλωμένος, το 1998, μπρούμυτα σε ένα κρεβάτι από πάγο στο Κουινς της Νέας Υόρκης, περίμενε υπομονετικά να λιώσει από τη θερμοκρασία του σώματός του. Ντυμένος με ένα «ρούχο» φτιαγμένο από κρέας, το 2002, στην ανά διετία έκθεση του Whitney Museum of American Art, δρασκέλιζε τους δρόμους του ανυποψίαστου Μανχάταν, θυμίζοντας ίσως στους περαστικούς κι αυτής της μητροπολιτικής γωνίας πως όλα τελικά είναι σάρκα και αίμα. Από πολύ παλιά οι καλλιτέχνες αναζητούσαν τις επιδράσεις της φύσης πάνω στο ανθρώπινο σώμα. Οι πιο τολμηροί από αυτούς δεν δίστασαν να πειραματιστούν με το ίδιο τους το σώμα, όσο νοσηρό κι αν ήταν αυτό -κυρίως για τους άλλους. Ο Ζιανγκ Χουάν, ως γιος αγρότη από το Χενάν της Κίνας, δεν θα μπορούσε να είναι λιγότερο πιο χωμένος μέσα στα σκατά –ή, πιο πολιτικά ορθά, στη σκληρή ζωή- απ’ τον καθέναν.

THE WEST AND THE REST

«Η ζωή είναι προτεραιότητα. Δεν υπάρχει πιο σημαντικό πράγμα από το να είσαι ζωντανός. Πολλές φορές μέχρι σήμερα θα ήθελα να σκοτώσω τον εαυτό μου, αλλά ποτέ δεν μπόρεσα». Πόσες άραγε αμαρτίες χωρούν σε αυτήν τη φράση του Ζιάνγκ Χουάν; Είναι θέμα πολιτισμών. Και –όπως ήδη είπαμε- αμαρτίας. Οι άνθρωποι πάντοτε είχαν πρόβλημα με τις αμαρτίες τους -αληθινές ή μη-, γι΄ αυτό και έκαναν Τέχνη αποτυπώνοντάς τις σε ποικίλες μορφές τεχνικής αρτιότητας. Ανάμεσα σε όλους, το μεγαλύτερο πρόβλημα είχαν οι Δυτικοί, γι’ αυτό και δεν καταδέχονταν την Τέχνη των Άλλων («The West and the Rest»). Τι θα σκέφτονται άραγε τώρα που ένας Βούδας προσπαθεί να ισορροπήσει καταμεσής του Λονδίνου;

Η PaceWildenstein Gallery της Νέας Υόρκης θα φιλοξενεί τον Μάιο μια μεγάλη έκθεση του Ζιάνγκ Χουάν, την πρώτη Κινέζου καλλιτέχνη. Ακροβατώντας σε φολκλόρ εφιάλτες και μοντέρνα υλικά, τα εκθέματα δύσκολα παραπέμπουν στις βασικές ιδέες περί μοντέρνας τέχνης. Ένα concept που μάς θυμίζει τα «Όνειρα» του Κουροσάβα, εφιαλτικές εικόνες πυρηνικής καταστροφής ανάμικτες με κιμονό και ατέλειωτα μέτρα καμένου Ιαπωνικού μεταξιού: ο πολιτισμός βασίζεται στη λήθη. Κανένας δυτικός ή μη πολίτης δεν θα υποδεχτεί ατάραχος αυτά τα έργα. Διότι θυμίζουν. Ο Ζιανγκ Χουάν είναι ένας παρατηρητής, κι ως τέτοιος ξέρει να διακρίνει καλύτερα τα όρια του πολιτισμού απ’ τους ανυποψίαστους περιπατητές. Και να τα υπερβαίνει.

Το πρώτο έργο του που σόκαρε τους Κινέζους ήταν το 1993: ένα περίλουστο με ψεύτικο αίμα γλυπτό με τον τίτλο «Άγγελος» στην αυλή του Μουσείου Εθνικής Τέχνης του Πεκίνου. Φαίνεται πως στις πλατείες πάντα γράφεται Ιστορία. Η ιστορία του Ζιανγκ είναι η ιστορία της σύγχρονης Κίνας. Στο στούντιο- εργοστάσιο που έχει στήσει στο βιομηχανικό προάστιο Μινγκ Χανγκ της Σαγκάης, ο γιος του αγρότη απασχολεί περίπου εκατό εργαζόμενους και φέρνει στη ζωή γιγάντιους Βούδες από συμπιεσμένη στάχτη συλλεγμένη από ναούς της Σαγκάης και απομακρυσμένα χωριά της επαρχίας. «Η στάχτη είναι ένα παράξενο υλικό» συνηθίζει να λέει. «Ιδίως η στάχτη από ναούς. Κανένας δεν πάει μόνος του στους ναούς. Η παρουσία του καθενός ξεχωριστά εκφράζει μια διαχρονική συλλογικότητα. Η στάχτη ανανεώνει το πνεύμα των νεκρών και τους δίνει μια δεύτερη ζωή».

Το 2006, ο Ζανγκ Χουάν ήρθε απ’ τη Νέα Υόρκη για να εγκατασταθεί μόνιμα στην Κίνα. Απ’ τις… στάχτες του Μαοϊκού παρελθόντος ξέθαψε τα εργαλεία και τις τεχνικές της υφαντουργίας και της βιοτεχνίας, κάτι που δεν θα μπορούσε να του προσφέρει η αμερικάνικη μητρόπολη. «Η Δύση κοιμάται. Στην Κίνα το κλίμα είναι εκρηκτικό», έχει δηλώσει. Και η Κίνα όμως του φέρεται με γενναιοδωρία, όπως σε όλους εκείνους που παράγουν γι΄ αυτήν μια εικόνα ευημερίας και προόδου. Κανείς δεν τον ενοχλεί, κανείς δεν ενοχλεί ένα παιδί του Μάο.

Οι γονείς του τού είχαν δώσει το όνομα Ντόνγκ Μινγκ (Ανατολική Λαμπρότητα) προς τιμήν του Μεγάλου Τιμονιέρη και του ύμνου της Πολιτιστικής Επανάστασης «Η Ανατολή είναι Κόκκινη». Αλλά, το 1992, ο νεαρός φοιτητής της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Πεκίνου ανακάλυψε πως το όνομά του ήταν πλέον ξεπερασμένο. Πάντα άρεσε στον Ζιανγκ Χουάν να ξεπερνάει τα όρια. Το ίδιο όμως κάνουν –και ας μην το ξέρουν- και οι Λονδρέζοι που περνούν καθημερινά κάτω απ’ τον «Βούδα με τα Τρία Πόδια»…

«Οι καλλιτέχνες είναι σαν οποιοδήποτε άλλον άνθρωπο» έχει πει κάποτε ο Ντάμιεν Χιρστ -η δυτική ρέπλικα του Ζιανγκ. Η Τέχνη του γιου του αγρότη, έτσι ή αλλιώς, είναι αληθινή σαν οτιδήποτε στη ζωή. Ακόμα περισσότερο σαν την αμαρτία που γεννά ο Δημιουργός της...