Χωράφια και δικαιώματα

Ποια είναι η αλληλεπίδραση ανάμεσα σε ένα μείζον ζήτημα εξωτερικής πολιτικής όπως η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. και ένα κεντρικό κοινωνικό θέμα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα; Στις δυτικές κοινωνίες μας, τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πολιτικό επιζητούμενο λογίζονται στο βαθμό που υποστηρίζουν εντός του πολιτικού πεδίου μια ανάπτυξη αστικού τύπου. Παρόλα αυτά, τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πολιτικό κεκτημένο δεν πρέπει να αποτελούν ένα είδος ζωολογικού κήπου όπου διαφυλάσσονται οι καθωσπρέπει συνειδήσεις και μια στείρα κοινωνική συνοχή. Τα ανθρώπινα δικαιώματα διατρέχουν τη διαδρομή από το πολιτικό αίτημα στην πολιτική πράξη για να κάνουν την κοινωνία δικαιότερη στο μοίρασμα των αγαθών και αποδοτικότερη στην παραγωγή αυτών μέσω της καλύτερης κοινωνικής κατανομής και της επίτευξης δυναμικής ισορροπίας μεταξύ των κοινωνικών τάξεων.

Είναι φανερό ότι η τουρκική ελίτ προσπαθεί να μετατοπίσει το κέντρο βάρους της ευρωπαϊκής της πορείας στον φαύλο δυτικό διάλογο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων (που κατ’ ουσίαν αφορούν τα ατομικά δικαιώματα) για να καλύψει την ανεπάρκειά της σε επίπεδο πολιτικού δομικού μετασχηματισμού που οφείλει να έρθει σε σύγκρουση με βαθύτερες αντιλήψεις και ιδρυτικές κοσμοθεωρίες του παραπαίοντος κράτους. Εξάλλου, τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν μια εύκολα χειραγωγήσιμη έννοια στο δυτικό ακροατήριο μιας και η απόδοσή τους είναι στον έλεγχο όχι αυτών που τα δικαιούνται –δηλαδή του λαού- αλλά της εκάστοτε ελίτ που μπορεί να τα διοχετεύει προς τα κάτω με επιβαλλόμενα κι ελεγχόμενα κοινωνικά συμβόλαια της αρεσκείας της. Πόσο μάλλον όταν το ουσιαστικό ζήτημα που είναι η οικονομική σύγκλιση προσκρούει στα παγιωμένα συμφέροντα των κατεχόντων την εξουσία, η οποία επανιδρύεται υιοθετώντας την κοσμοθεωρία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά όχι την πολιτική πράξη της εφαρμογής αυτών σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας.

Η Ευρώπη χρειάζεται μια αστική Τουρκική κοινωνία. Πόσο όμως μπορούμε να εμπιστευτούμε μια ένθεν και ένθεν πολιτική ελίτ στο μεγάλο αυτό στοίχημα της ένταξης; Τι θα αναγκάσει την εκάστοτε ελίτ να παραχωρήσει αυτό που αιώνες και δεκαετίες κρατά με νύχια και με δόντια; Πώς οι οικονομικές, πολιτιστικές και τεχνολογικές ροές θα διοχετευτούν στο πεδίο της ανάπτυξης κι όχι στον προνομιακό κλειστό στίβο μια από καιρό πεθαμένης άρχουσας τάξης; (Τα ερωτήματα αφορούν και την από εδώ πλευρά των συνόρων).

Αν αυτό –δηλαδή η Ευρωπαϊκή σύγκλιση προ και μετά της όποιας ένταξης- υπήρξε και εξακολουθεί να είναι δύσκολο έργο για χώρες σαν την Ελλάδα των 11.000.000 του ομοιογενούς πληθυσμού και του εγγενούς παρελθόντος, πως θα το πετύχουμε με την Τουρκία των 70.000.000 κατοίκων, των δύο εθνοτήτων, των πολλών μειονοτήτων που αναπτύσσονται κάτω από ένα και μοναδικό σχέδιο διαιώνισης του εθνικιστικού ιδεώδους που ταυτίζεται με μια μόνο κοινωνική ομάδα προνομιούχων συμπαρασύροντας την υπόλοιπη Τουρκική κοινωνία στο περιθώριο; Ασφαλώς, είναι δύσκολο, μπορεί να φαντάζει ακατόρθωτο και δύναται να αποτελέσει έναυσμα για περαιτέρω αναλύσεις σε ιστορικό, κοινωνιολογικό, οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο. Είναι, όμως, κάτι περισσότερο από ένα τουρκικό ζήτημα.

Η Τουρκία χρειάζεται μια επανάσταση και μια ήττα. Ακριβώς ότι έφτιαξε τη σύγχρονη Ευρώπη. Η ταπείνωση του αυτοκρατορικού της παρελθόντος έφερε τον εθνικισμό. Η ταπείνωση του εθνικισμού φέρνει τη σύγχρονη αστική κοινωνία. Μένει να δούμε αν θα η Ιστορία θα επαναληφθεί στο ανατολικό σύνορο της Ευρώπης. Ένα σύνορο που ας μην ξεχνάμε φέρνει την Ευρώπη σε επαφή με την ενδοχώρα που διαχρονικά την προμήθευε με ό,τι ανέτρεπε το πολιτικό και φιλοσοφικό της κατεστημένο, τους ιδρυτικούς της μύθους με μεγαλύτερον απ’ όλους τον Χριστιανισμό. Το Ανατολικό ζήτημα είναι το εκάστοτε ιδρυτικό στοιχείο στα χωράφια εκείνου που το ατενίζει ως τέτοιο. Κι αυτός δεν μπορεί παρά να βρίσκεται στη Δύση. Τα χωράφια του;